Hồi còn đi học, tôi từng tò mò tại sao các thầy cô luôn nhấn mạnh “không được chia cho 0.” Nghe như cấm kỵ. Kiểu số 0 là số bất hạnh, giống 13 ở Tây hay 4 ở Tàu.
Về sau đọc “The Nothing That Is” của Kaplan, tôi mới hiểu: số 0 không đơn giản là con số. Nó là cả một cuộc cách mạng tư duy dài hàng nghìn năm.
Người Hy Lạp cổ đại có toán học rất tinh vi. Pythagoras, hình học, thiên văn. Nhưng họ không có số 0. Vì triết gia Parmenides nói: “Tất cả những gì bạn có thể nghĩ đều tồn tại.” Nghĩ về rồng thì hình dung được, có cánh, phun lửa. Nghĩ về unicorn thì hình dung được, có sừng. Nhưng nghĩ về “không có gì”? Bạn nghĩ về cái quái gì?
Mà không tồn tại sao mà nghĩ. Nghe cũng nực cười.
Tôi hiểu được. Bây giờ ai đó hỏi “anh Hưng đang nghĩ gì?” mà tôi trả lời “không nghĩ gì cả”, người ta vẫn không tin. Đầu óc thật sự trống rỗng, nhưng cái trống rỗng đó lại khó tả vô cùng.
Ở phía bên kia thế giới, người Ấn Độ lại không sợ “không.” Trong Phật giáo, “śūnyatā” không phải hư vô đáng sợ mà là trạng thái mở, chuyển hóa vô tận. Những vị sư “không tham, không sân, không si” không phải đang thiếu. Họ đang trống để chứa được nhiều hơn.
Nên số 0 ra đời ở Ấn Độ, không phải Hy Lạp.
Khi số 0 lan sang châu Âu qua thương gia Arab, nó thay đổi mọi thứ. Hệ thống kế toán kép ra đời ở Ý thế kỷ 14 dựa trên nguyên lý cân bằng về 0. Đột nhiên việc kinh doanh trở nên chính xác hơn. Muốn có, trước tiên phải biết không.
Không có số 0, không có nhị phân. Không có nhị phân, không có máy tính. Tôi đang viết bài này bằng bút chì.
John Cage từng sáng tác “4’33″”, bốn phút ba mươi ba giây im lặng hoàn toàn. Hàng chục triệu views. Nghe có vẻ điên. Nhưng ông muốn nói: im lặng cũng là âm nhạc. Tiếng ho, tiếng giày, tiếng thở trong phòng hòa nhạc, tất cả trở thành tác phẩm.
Trong tranh thủy mặc, 70% có thể là khoảng trắng. Nhưng chính khoảng trắng đó tạo nên hồn tranh. Vẽ không phải vẽ những gì ta thấy. Mà vẽ những gì ta không thấy.
Reach me if you have other perspectives, or just want to say hello.
Say something.