Tuần trước có đứa review cho tôi nghe toàn bộ “Không gia đình” qua clip TikTok 3 phút. Nó kể vanh vách, nghe như đã đọc hết 800 trang. Rồi nó hỏi: “Sao phải mất thời gian đọc dài thế, trong khi đã hiểu hết nội dung rồi?”
Tôi không trả lời được ngay. Nhưng câu đó cứ vướng trong đầu.
Rồi tôi nhớ cụ Nguyễn Duy Cần. Trong “Tôi tự học”, cụ nói một câu tôi nghĩ hoài: “uống nước tận nguồn.” Đọc trực tiếp tác phẩm gốc, đừng đọc qua người khác kể lại. Xem YouTube review phim rồi nói “tôi đã xem phim này” thì khác gì đọc summary rồi nói “tôi đã đọc sách này.”
Cụ còn nói: dám đọc sách khó hơn mình. Chấp nhận không hiểu hết, đọc lại, rồi hiểu dần. Cụ gọi người hay tìm đường tắt là “đãng trí”, cho cái gì cũng dễ, rồi thất vọng vì chẳng hiểu sâu được gì.
Algorithm của TikTok, LinkedIn ngày nay làm đúng việc đó. Feed nội dung dễ nuốt, đúng gu. Mãi quẩn quanh trong những gì đã biết.
Tôi thấy ngược lại. Khi đọc “Meditations” của Marcus Aurelius, 180 trang mà mất cả tháng. Sapiens thì mất hai tháng vì cứ xong một chương lại ngồi nghĩ thay vì đọc tiếp. Antifragile của Taleb đọc xong rồi phải đọc lại vì lần đầu không hiểu mình vừa đọc gì. Chậm hơn cả thời tôi ôn thi 5 môn một tuần. Nhưng những suy tư đó ảnh hưởng cách tôi nghĩ suốt mấy năm sau.
Không ai tóm tắt được thiên tài.
Tolstoy viết 1.225 trang không phải vì ông thích dài. Mà vì cần đúng chừng đó để diễn tả chiến tranh, tình yêu, ý nghĩa cuộc sống.
Tôi vẫn xem TikTok, vẫn đọc summary, vẫn nghe podcast 1.5x speed. Nhưng giờ biết phân biệt cái nào là snack, cái nào là bữa chính.
Cảm ơn cụ Nguyễn Duy Cần dạy từ 100 năm trước.
Reach me if you have other perspectives, or just want to say hello.
Say something.